Een partnerartikel van Jan Bonke, Business Innovation Officer, Eurofiber Nederland.
Het Modular Integrated Sustainable Data Center (MISD)-programma is ontwikkeld om datacenters fundamenteel anders te ontwerpen en te exploiteren. Eurofiber neemt, vanuit haar focus op duurzaamheid en innovatie, deel aan IPCEI CIS met als doel een soevereine, federale Europese cloud te realiseren als alternatief voor Amerikaanse hyperscalers.
In samenwerking met NTT DATA wordt daarnaast het All Photonics Network gevalideerd, waarbij nieuwe datacenter- en netwerkarchitecturen op basis van fotonische technologie worden getest en doorontwikkeld. Dit bevestigt de toekomstbestendigheid van het MISD-model als sleutelcomponent voor de volgende generatie digitale infrastructuur.
Datacenters vormen het kloppend hart van onze digitale samenleving, maar staan onder toenemende druk door groeiende energiebehoefte, duurzaamheidseisen en maatschappelijke verwachtingen. Nieuwe wet- en regelgeving dwingt bovendien tot efficiënter gebruik en een aanzienlijke reductie van de CO2-footprint van bestaande infrastructuur.
De tijd van “1U systemen en 500 watt met een beetje luchtkoeling” ligt achter ons: door de enorme toename in power density trek je met standaard IT-apparatuur tegenwoordig zó 20–30 kW per rack, wat met alleen lucht (zelfs met cold corridors) niet meer netjes is weg te koelen. Daarbij wordt de inzet van restwarmte steeds relevanter nu de samenleving van het gas af wil, maar integratie in lokale warmtenetten is technisch en economisch uitdagend door de relatief lage temperaturen. Ook is er de impact op de lokale infrastructuur: datacenters vragen in één klap veel stroomcapaciteit, ruimte en (koel-)voorzieningen en zetten daarmee het elektriciteitsnet (congestie), de ruimtelijke inrichting, bouwlogistiek en omgevingsbelasting (geluid/ veiligheid) onder druk. In de praktijk gaat één rack van 20 kW bovendien ten koste van meerdere racks ernaast die je dan niet meer kunt benutten.
Sociale initiatieven en maatschappelijke impact
De maatschappelijke rol van datacenters reikt verder dan techniek. Enerzijds groeit de roep om transparantie, soevereiniteit en lokale verankering van data: organisaties en overheden willen weten waar data staat en wie toegang heeft. Dat versnelt de verschuiving naar Europese cloudoplossingen, waarbij data binnen de EU blijft en aan strenge privacy- en security-eisen voldoet.
Anderzijds neemt de druk toe om datacenters te koppelen aan lokale warmtevoorziening, bijvoorbeeld via restwarmte voor nabijgelegen woonwijken. Dit kent beperkingen: de restwarmte is relatief laag van temperatuur, waardoor technologie zoals warmtepompen nodig is. Ook efficiëntie, netwerkaansturing en een rendabele businesscase blijven uitdagend.
Het ontstaan van het MISD-programma
Het Modular Integrated Sustainable Data Center (MISD)-programma is ontstaan vanuit de behoefte om datacenters fundamenteel anders te ontwerpen en te exploiteren. Eurofiber, waar duurzaamheid en innovatie centraal staan, werd benaderd om te participeren in IPCEI CIS (Important Projects of Common European Interest – Cloud Infrastructure and Services), met als doel een soevereine, federale Europese cloud te realiseren als tegenhanger van de Amerikaanse hyperscalers.
Binnen dit kader onderzoekt MISD hoe modulaire, duurzame datacenteroplossingen bijdragen aan die Europese cloud. Daarvoor is meer nodig dan ‘cloud bouwen’: bovenop het bestaande internet moet een veilig, samenhangend netwerk ontstaan waarin partijen efficiënt samenwerken. Dat vraagt om standaardisatie, orkestratie en fysieke uitbreiding van infrastructuur. In de plannen is sprake van circa 10.000 containerized oplossingen om de cloud te hosten—met grootschalige toevoeging van apparatuur, energievoorziening en connectiviteit.
Technische en organisatorische aanpak
Eurofiber zag direct de potentie, mede door de huidige experimenten met nieuwe koeltechnieken en het benutten van restwarmte. Aansluiting bij het MISD-programma paste bij de duurzaamheidsdoelstellingen en de ambitie om innovatie te versnellen. Het programma ontwikkelt en test modulaire, schaalbare en duurzame containerized datacenteroplossingen, met focus op:
- Efficiëntie: bestaande infrastructuur optimaal benutten en energieverlies minimaliseren. Door rekenkracht te plaatsen waar energie-overschotten zijn, wordt het network gebalanceerd en verspilling beperkt.
- Koeltechnieken: van luchtkoeling naar immersiekoeling en direct-to-chip vloeistofkoeling. Dit verlaagt de PUE (Power Usage Effectiveness), verhoogt de restwarmtetemperatuur en maakt koudemiddelen overbodig.
- Restwarmtebenutting: integratie in lokale warmtenetten. Door de modulaire aanpak komt het datacenter (de warmtebron) dichter bij de afnemer; warmtenetten kunnen kleiner blijven en warmteoverdracht wordt efficiënter.
- Modulariteit en flexibiliteit: kleine, verplaatsbare datacenterunits die eenvoudig te upgraden of te recyclen zijn, in tegenstelling tot traditionele datacenters die minimaal 30 jaar blijven staan en lastig te verbouwen zijn.
- Security en soevereiniteit: strikte scheiding van data en compute: data is fysiek beveiligd in regionale hubs, compute wordt dynamisch over het netwerk verdeeld. Dit ondersteunt privacy, security en compliance met Europese regelgeving.
Samen met partners TNO, Universiteit Twente, Asperitas, Betterbe, Deerns en NBIP onderzoeken we een gedistribueerd datacenterconcept waarin data (opslag) en compute (rekenkracht) worden gescheiden. Processen kunnen op basis van energiestromen worden verplaatst, zonder verlies van betrouwbaarheid, beschikbaarheid en veiligheid.
In samenwerking met NTT DATA wordt daarnaast het All Photonics Network gevalideerd, waarbij nieuwe datacenter- en netwerkarchitecturen op basis van fotonische technologie worden getest en doorontwikkeld. Dit bevestigt de toekomstbestendigheid van het MISD-model als sleutelcomponent voor de volgende generatie digitale infrastructuur.
Beoogde resultaten en toekomstvisie
Het is een omgekeerde wereld: in de praktijk wordt er energie gecreëerd waar en wanneer het niet nodig is, wat resulteert in energie-overschotten. Zonneparken worden soms zelfs betaald om uit te gaan bij een overschot, terwijl we dit kunnen voorkomen door compute naar de energiebron te brengen. Door compacte, duurzame datacenters bij energiebronnen te installeren, nemen we de stroom direct en continu op in plaats van af te schakelen. Zo gaat minder onbenutte (groene) capaciteit verloren. Gezien de groei van compute en AI-capaciteit is het noodzakelijk eerst te kijken waar nog (net)ruimte en capaciteit beschikbaar is en daar de compute op te ontwerpen, voordat nieuwe aansluitingen worden gerealiseerd. Dit geldt ook voor het koppelen van restwarmte aan bestaande of toekomstige warmtenetten.
Het uiteindelijke doel van het MISD-programma is een modulair, gedistribueerd datacenterconcept voor een Europese cloudinfrastructuur: duurzaam, efficient en met een minimale CO2-footprint, door optimaal gebruik te maken van lokale energie-opwek- en warmtebehoefte. Door data en compute te scheiden en kleinere, redundante datacentersites te gebruiken, volstaat vaak een batterij (voor enkele uren autonomie) om processen gecontroleerd te verplaatsen bij een netstoring. Orkestratie zorgt er bovendien voor dat workloads vooral draaien waar energieproductie, armtebehoefte of beide aanwezig zijn— de compute volgt de energiestromen. Veiligheid en soevereiniteit staan centraal: er is strikte controle over data en compute, met naleving van Europese wet- en regelgeving.
Tegelijk is het streven om de oplossing economisch haalbaar te maken, zodat energie- en infrastructuurkosten concurrerend blijven met traditionele alternatieven. Jan Bonke benadrukt dat de innovaties technisch al mogelijk zijn, maar dat markt en hardwareleveranciers nog moeten volgen. Use cases en samenwerking met klanten zijn cruciaal voor schaalvergroting.
De komende jaren verwacht hij de eerste projecten, waarbij klanten kunnen kiezen voor de groenste cloudoplossing, met transparante certificering op basis van energieverbruik en geproduceerde warmte die te herleiden zijn aan een bron. Het MISD-programma is daarmee niet alleen een technische innovatie, maar ook een sociale en maatschappelijke beweging richting een duurzamere, transparantere en meer soevereine digitale infrastructuur in Nederland en Europa.
Voor meer informatie lees: Zie ook www.misdproject.eu
NTT DATA en het All Photonics Network
Aanvullend op het MISD-concept wordt in samenwerking met NTT DATA het All Photonics Network-initiatief gevalideerd, waar innovatieve datacenter- en netwerkarchitecturen worden getest en doorontwikkeld op basis van fotonische technologie. Deze validatie onderstreept de toekomstbestendigheid van het MISD-model en positioneert het als een sleutelcomponent in de volgende generatie digitale infrastructuur—waar lage latency, energie-efficiëntie en datalokalisatie hand in hand gaan.